Współcześnie przyjęto, że osobowość kształtuje się przez całe życie, ponadto należy pamiętać o cechach będących kwestią biologiczną i genetyczną. Czynniki, których doświadcza każda jednostka w trakcie życia, mają istotne znaczenie i wyznaczają kierunek w jakim rozwinie się osobowość dziecka w pierwszych latach życia oraz warunkują ogólne postawy życiowe i cele. Kolejnym czynnikiem jest własna aktywność, czyli wrodzona zdolność do zaspokajania własnych potrzeb. Na własną aktywność jednostki wpływają bodźce zewnętrzne i wewnętrzne, oraz biologiczne właściwości organizmu jak i warunki społeczne. Otoczenie fizyczne ma ogromne znaczenie w rozwoju małych dzieci, zapewnia doświadczenia poznawcze jak i rozwój percepcji.

Zakres postrzegania świata zwiększa się z wiekiem, tym samym psychika może rozwijać się na wielu obszarach. Własna aktywność stanowi bazę do głębszych refleksji i analizy wewnętrznej nad tym, które cechy charakteru lub np. temperamentu są przez nią pożądane, a które są niekorzystne. Autorefleksja pozwala modyfikować postępowanie mające decydujący wpływ na osobowość.

Środowisko biologiczne i społeczne również bezpośrednio przekłada się na ukształtowanie poszczególnych aspektów osobowości człowieka. Wraz ze środowiskiem otrzymujemy role społeczne. Przez rolę społeczną rozumie się sposób zachowania, którego oczekuje się od jednostki, uwzględniając miejsce jakie zajmuje w grupie społecznej. Co ważne oczekiwania czy obowiązki w rolach społecznych są zależne od ich formy np. nauczyciel i uczeń mają inne powinności pomimo tego samego środowiska.

Na różnice ma wpływ również umiejscowienie w czasie. Przykładowo różnice w roli kobiet
w wieku XIX a XXI i oczekiwania wobec nich są zupełnie inne. Spełnianie oczekiwań jest aprobowane przez społeczeństwo, jednak nie zawsze jest realizowane przez jednostkę. Czasem rola jest zbyt trudna, przysparza negatywnych emocji lub wynika z niewłaściwych wzorców postępowania na wcześniejszych etapach rozwoju i kształtowania.

Na kształtowanie osobowości i rozwój mają wpływ ważne osoby między innymi: najbliższe otoczenie, rodzice, rodzeństwo, bliska rodzina, nauczyciele, przyjaciele, którzy stają się wzorem do naśladowania lub inspiracją.

O rozwoju osobowości decydują również inne cechy takie jak: wychowanie oraz czynniki genetyczne (tu dodatkowo wyróżniamy endogenne, paragenetyczne i niegenetyczne). Wychowanie to zaplanowany i celowy wpływ na psychikę podopiecznego, mający za zadanie ukształtowanie jego osobowości.

Czynniki genetyczne determinują rozwój osobisty. Tu mowa o niezmiennych cechach gatunku, o cechach jakościowych człowieka. Endogenne czynniki genetyczne zwane również determinantami są określone z góry podczas zapłodnienia. To biochemiczne kryteria reakcji biochemicznych przez biochemiczne normy reakcji organizmu i rozwój jednostki
w określonych warunkach.

Czynniki paragenetyczne i niegenetyczne to wrodzone przyczyny wpływające na proces rozwoju człowieka. Jednak to nie jest genotyp powstały przez połączenie komórek
i chromosomów odziedziczonych od obu rodziców.
To wpływ czynników związanych z genami matki z okresu zarodkowo – płodowego, od metabolizmu środowiska wewnętrznego płodu i matki, od stopnia pokrewieństwa, wieku oraz liczby ciąż. Wiele badań wykazuje ogromny wpływ tychże czynników na jakość osobniczego rozwoju fizycznego tak w okresie prenatalnym jak i w całym procesie ontogenezy.

Wymienione powyżej to kluczowe czynniki wpływające na kształtowanie się osobowości.

Małgorzata Wójcik